Πέμπτη, 3 Αυγούστου 2017

H Γοργόνα ή Γοργώ


John William Waterhouse, A Mermaid, 1900, 
Η ΓΟΡΓΟΝΑ: H Γοργόνα ή Γοργώ ήταν φοβερό μυθικό τέρας, κόρη της Γαίας που τη γέννησε για να βοηθήσει τους γιούς της τους Γίγαντες, στον αγώνα εναντίον των Ολύμπιων θεών. Tη σκότωσε, o Περσέας  με την βοήθεια της Αθηνάς. Το κεφάλι της, το περίφημο «Γοργόνειο», το παρέλαβε η θεά από τον ήρωα και το επέθεσε στην ασπίδα της, επειδή το κεφάλι της, ακόμη και νεκρό, πέτρωνε όποιον το κοίταζε. Στη θεογονία του Ησίοδου, εμφανίζεται ως τριάδα από τερατόμορφες αδελφές τις Γοργόνες. 
Mermaid by Elisabeth Jerichau Baumann, 1873
Ήταν θαλάσσιοι δαίμονες με μορφή γυναίκας, η Ευρυάλη, η Σθενώ και η Μέδουσα. Κατά την παράδοση ήταν θυγατέρες του Φόρκους και της Κητούς και κατοικούσαν στην άκρη της γης, κοντά στις Εσπερίδες.
Απ’ την αποκεφαλισμένη Μέδουσα, που ήταν έγκυος από τον Ποσειδώνα γεννήθηκε ο ήρωας Χρυσάορας και το φτερωτό άλογο Πήγασος.
Στις απεικονίσεις σε γλυπτά, αγγεία ή νομίσματα, οι γοργόνες, έχουν στρογγυλά μάτια, πλατιά μύτη, φίδια στο κεφάλι, μεγάλα δόντια κάπρου, χάλκινα χέρια και χρυσές φτερούγες.
Στους μέσους χρόνους οι μύθοι για τη Γοργόνα είναι συγχώνευση των θρύλων της Μέδουσας και των Σειρήνων.
Mermaid Goddess by EmilyBalivet

Ο Ησίοδος μας λέει ότι οι γοργόνες κατοικούσαν μακριά, στις εσχατιές της νύχτας, πέρα από τον Ατλαντικό ωκεανό, εκεί όπου κατοικούσαν οι Εσπερίδες. Η τοποθέτηση της κατοικίας τους στα δυτικά, αναφέρεται σε όλους τους μύθους όπως παρατηρεί ο Στράβων. Στα «Κύπρια έπη» σαν κατοικία τους αναφέρεται το νησί Σαρπηδόνα, ενώ κατά τον Πλίνιο τοποθετούνται σε κάποιο σύμπλεγμα νησιών που ονομαζόταν Γοργάδες.

Στο γεγονός αυτό στηρίζεται και η άποψη ότι τα ονόματα των τριών γοργόνων δεν είναι τίποτα άλλο παρά τα ονόματα τριών μεγάλων νησιών που βρίσκονταν στο σύμπλεγμα των Εσπερίδων. Τέλος σαν κατοικία τους αναφέρεται και ο Άδης, αν κι εκεί θεωρούσαν πως κατοικούσε μόνο η εικόνα τους. 
“The Mermaid’s Rock” (1894), Edward Matthew Hale

Κεφαλή Μέδουσας. Μωσαϊκό δάπεδο ρωμαϊκής εποχής, Νάουσα.
Όπως μας αναφέρει ο Ησίοδος, η Μέδουσα ήταν η μόνη από τις γοργόνες που έσμιξε ερωτικά και άφησε απογόνους. Από τον Ποσειδώνα γέννησε, την στιγμή που της έκοβε το κεφάλι ο Περσεύς, τον Χρυσάορα και τον Πήγασο, το φτερωτό άλογο. Στον Όμηρο, ο οποίος γνωρίζει το μύθο για τη θανατερή δύναμη της κεφαλής της Μέδουσας, αναφέρεται μόνο μία γοργόνα κι αυτή είναι η Γοργώ, αλλά από την περιγραφή της υποθέτουμε ότι εννοεί τη Μέδουσα, η οποία σε μία άλλη εκδοχή ταυτίζεται και με τη θεά Αθηνά.
Ο Παλαίφατος (Αθηναίος γραμματικός, σύγχρονος του Αριστοτέλη), ταυτίζει τη γοργόνα με την παράσταση ενός χρυσού αγάλματος της Αθηνάς Παλλάδος (1.80 μ.), το οποίο κατασκευάστηκε κατόπιν εντολής του βασιλιά Φόρκυ, που βασίλευε στη Κυρήνη της Β. Αφρικής, στου οποίο το βασίλειο η Αθηνά είχε το προσωνύμιο γοργόνα. 
Για την σχέση αυτή έχουν δοθεί διάφορες εξηγήσεις και αποσυμβολισμοί. Η θεά ήταν αυτή που οδήγησε το χέρι του Περσέα για να κόψη το κεφάλι της Μέδουσας, το οποίο της έδωσε κατόπιν ο Περσεύς, για να το βάλει στη μέση της ασπίδας της.

Head of Medusa -

painting by Peter Paul Rubens (Museum: Kunsthistorisches Museum)1618

 
The Head of Medusa, Metropolitan Museum
Medusa, mosaic de Palencia. Museo Arqueológico de Madrid.
Perseus & Medusa | Attic red figure vase painting
Οι Ορφικοί ονόμαζαν τη Σελήνη «Γοργόνος Κεφαλή», ενώ ο Preller βλέπει στο στρογγυλοπρόσωπο κεφάλι της Μέδουσας την ίδια τη Σελήνη και τον αποκεφαλισμό της τον συμβολίζει με την εξαφάνιση της πανσελήνου. Κατά τον Nilsson ο μύθος του φόνου της Μέδουσας είχε επικρατήσει από τα Μυκηναϊκά χρόνια. Εκεί λοιπόν κοντά στις Μυκήνες, υπήρχε μια παράδοση που ήθελε το αποκομμένο κεφάλι της Μέδουσας να είναι θαμμένο στο Άργος, όπου υπήρχε κι ένα τεράστιο λίθινο Γοργόνειο, που έλεγαν πως ήταν έργο των Κυκλώπων.

 Λίγο πιο πέρα, ο Ασκληπιός θεράπευε με το αίμα της Μέδουσας που είχε τρέξει κατά το φόνο της. Στο μεσαίωνα δημιουργήθηκε ένας νέος μύθος στον οποίο συγχωνεύτηκαν οι αρχαίοι μύθοι των γοργόνων, των σειρήνων με την ωραία φωνή και της Σκύλλας, του τέρατος που άρπαζε τους ναυτικούς και τους έτρωγε. 
Perseus Confronting Phineus with the Head of Medusa by Sebastiano Ricci, c.

Χατζημιχαήλ Θεόφιλος-Γοργόνα


 Στα νεότερα χρόνια η Γοργόνα είναι το θαλάσσιο «στοιχειό» της λαϊκής παράδοσης. Έχει διττό χαρακτήρα. Είναι αγαθοποιός μα και δαίμονας της θάλασσας με όμορφο σώμα γυναίκας μέχρι την μέση και αντί για πόδια έχει μια η πολλές φορές και δύο ουρές ψαριών. Η μορφή της είναι γλυκιά και η φωνή της μελωδική. 
Μπόστ. "Γοργόνα της ελληνικής μας θάλασσας"
Άλλος θρύλος, θέλει τη γοργόνα αδελφή του Μ. Αλεξάνδρου και υπεύθυνη για το θάνατο του, επειδή ήπιε ή έχυσε το «αθάνατο νερό» που είχε ο αδελφός της. Γι’ αυτό ο Μεγας Αλέξανδρος την καταράστηκε να γίνει ψάρι και να τριγυρνά στις θάλασσες.
«Ο Μεγαλέξανδρος με την αδελφή του τη Γοργόνα», του Μποστ.
Η γοργόνα συναισθάνθηκε το σφάλμα της και όταν συναντά πλοίο στη θάλασσα το σταματά και ρωτά τους ναύτες αν ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος.  Αν της απαντήσουν καταφατικά τότε γίνεται όμορφη κόρη που χάνεται στο πέλαγος, τραγουδώντας και παίζοντας τη λύρα της.  Αν η απάντηση είναι αρνητική τότε προκαλεί τρικυμία χτυπώντας την ουρά της και πνίγει τους ναύτες βυθίζοντας το πλοίο.
Οι παραδόσεις αυτές τροφοδότησαν τα θέματα της λαϊκής τέχνης και βρίσκουμε τη γοργόνα να στολίζει τα ακρόπρωρα των πλοίων.

Ο μύθος της Ιφιγένειας

Κόρη του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας. Σύμφωνα με το μύθο, ο ελληνικός στρατός που ήταν συγκεντρωμένος στην Αυλίδα, δεν μπορούσε να αποπλεύσει εναντίον της Τροίας λόγω άπνοιας. Ο λόγος οφειλόταν στην οργή της θεάς Άρτεμης κατά του Αγαμέμνονα, ο οποίος κυνηγώντας στο άλσος της σκότωσε το ιερό της ελάφι.
 Ο μάντης Κάλχας, ο οποίος ακολουθούσε τους Έλληνες στην εκστρατεία, προφήτευσε ότι θα έπνεε ούριος άνεμος, εάν θυσιαζόταν η κόρη του αρχιστράτηγου Αγαμέμνονα Ιφιγένεια, για να εξιλεωθεί η οργισμένη θεά.

Ο φιλόδοξος Αγαμέμνονας, μπροστά στο φοβερό δίλημμα να ματαιώσει την εκστρατεία για να σώσει την κόρη του, αποφασίζει – ύστερα από τις προτροπές του Μενελάου και του Οδυσσέα – να παραγγείλει στη γυναίκα του Κλυταιμνήστρα να μεταβεί με την κόρη τους στην Αυλίδα, προκειμένου να την παντρέψουν με το πρωτοπαλίκαρο των Ελλήνων Αχιλλέα.
Μάνα* και κόρη, όταν έφτασαν στην Αυλίδα και πληροφορήθηκαν τις πραγματικές προθέσεις του Αγαμέμνονα, τον ικέτευαν να εγκαταλείψει τα φιλόδοξα σχέδιά του και να λυπηθεί την κόρη του. Αλλά μπροστά στη δική του επιμονή, η Ιφιγένεια προσφέρεται να θυσιαστεί για την τιμή της Ελλάδας («Ιφιγένεια η εν Αυλίδι»)**.

Iphigenia in Tauride, decoration in Pompeii.

Πηγή

Η θεά Άρτεμη τότε παρεμβαίνει κατά θαυμαστό τρόπο. Μ’ ένα σύννεφο άρπαξε τη βασιλοπούλα και τη μετέφερε στη μακρινή χώρα των Ταύρων, αφήνοντας στη θέση της ένα ελάφι («Ιφιγένεια η εν Ταύροις»)***. Στην Ταυρίδα έγινε ιέρεια σε ναό της θεάς, όπου σύμφωνα με τα βαρβαρικά έθιμα γίνονταν ανθρωποθυσίες.
Μετά το τέλος του τρωικού πολέμου, ο Αγαμέμνονας επιστρέφει στις Μυκήνες όπου η Κλυταιμνήστρα παίρνει την εκδίκησή της βάζοντας τον εραστή της τον Αίγισθο να τον σκοτώσει, στη συνέχεια  ακολουθεί  η εκδίκηση  για τον θάνατό του από τον γιο του Ορέστη, ο οποίος με τη σειρά του σκοτώνει τη μητέρα του και τον Αίγισθο, και κυνηγημένος από τις τύψεις (Ερινύες) ως μητροκτόνος καταφεύγει στο μαντείο των Δελφών και ζητά χρησμό. Ο Απόλλωνας, διά στόματος Πυθίας, του δίδει εντολή να μεταβεί στη χώρα των Ταύρων, να αρπάξει το ξόανο της Άρτεμης και να το μεταφέρει στην Αττική.


François Perrier, The Sacrifice of Iphigenia

Ο Ορέστης υπακούει στην προσταγή του θεού και μεταβαίνει πράγματι στην Ταυρίδα με τον εξάδελφό του Πυλάδη, που του συμπαραστέκεται σαν αδελφικός φίλος και τον συντροφεύει. Εκεί οι δύο νέοι συλλαμβάνονται και οδηγούνται στο ναό για θυσία. Όμως, ο Ορέστης αναγνωρίζει στο πρόσωπο της Ιέρειας την αδελφή του, η οποία κατορθώνει να εξαπατήσει το βασιλιά Θόαντα**** και να αποδράσουν και οι τρεις, συναποκομίζοντας και το ξόανο της θεάς. Η Ιφιγένεια κατέφυγε στον αττικό δήμο της Βραυρώνος και πέθανε ως ιέρεια στο ναό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος.
Ο παραπάνω μύθος, ο οποίος αξιοποιήθηκε από τους τραγικούς, προέρχεται από τα κύπρια έπη του Στασίνου***** (8ος αι. π.Χ.).  
Κατά την αρχαϊκή εποχή ο μύθος της Ιφιγένειας είναι ακόμη άγνωστος. Μόνο το δράμα στην Αττική και ιδιαίτερα οι δύο σωζόμενες τραγωδίες του Ευριπίδη (Ιφιγένεια η εν Αυλίδι και Ιφιγένεια η εν Ταύροις) έκαναν πολύ γνωστό τον μύθο και δημιούργησαν καλλιτεχνικά ερεθίσματα, που φτάνουν μέχρι σήμερα. Ποιητές και καλλιτέχνες όλων των εποχών εμπνεύστηκαν από τον μύθο της Ιφιγένειας, ο οποίος διακρίνεται για την έντονη τραγικότητά του. Τραγωδία με τον τίτλο «Ιφιγένεια εν Ταύροις» συνέγραψε και ο Γκαίτε, ένα από τα κλασικότερα έργα του.


Jan Steen - The Sacrifice of Iphigenia at Boston Museum of Fine Arts

The Sacrifice of Iphigenia by Jan Havickszoon

Υποσημειώσεις


Ιφιγένεια ΙΙ. Anselm Feuerbach, Λάδι σε μουσαμά (1871).
* Η Κλυταιμνήστρα 
δεν μπόρεσε ποτέ να του συγχωρήσει το γεγονός ότι θυσίασε το ίδιο τους το παιδί για την εκστρατεία «του» και προέβαλε αυτό το τραγικό γεγονός ως δικαιολογία για το φόνο του άντρα της.

**«Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» τραγωδία που έγραψε ο Ευριπίδης με άγνωστο το έτος που διδάχτηκε (παίχτηκε). Το έργο εκτυλίσσεται με βάση το σχετικό μύθο της Ιλιάδας. Η επώνυμη ηρωίδα που βρίσκεται στις Μυκήνες προσκαλείται από τον πατέρα της Βασιλιά Αγαμέμνονα στο στρατόπεδο των Ελλήνων στην Αυλίδα λίγο πριν τον απόπλου για την εκστρατεία της Τροίας με δικαιολογία δήθεν να νυμφευθεί τον Βασιλέα των Μυρμιδόνων Αχιλλέα. Ενώ στη πράξη να θυσιαστεί υπέρ της πατρίδος στη Θεά Άρτεμη.

Όταν όμως έφθασε συνοδευόμενη από την μητέρα της και έγινε γνωστός ο αληθής σκοπός της πρόσκλησης η μεν Κλυταιμνήστρα ικετεύει τον Αχιλλέα όπως σώσει την φημισμένη περί αυτού νύφη, η δε κόρη τον πατέρα της να μη προβεί σε τέτοια πράξη. Ο Αχιλλέας υπόσχεται να παρακωλύσει τη θυσία αλλά ο στρατός σε στασίαση απαιτεί την εκτέλεσή της θυσίας. Και ενώ τα πράγματα περιπλέκονται η ευγενική ηρωίδα αποδέχεται την ποθούμενη πράξη αφού εκούσια προσφέρεται εις θυσία για την Πατρίδα.

 *** «Ιφιγένεια η εν Ταύροις» του Ευριπίδη. Το έργο εκτυλίσσεται με σκηνικά «εν Ταύροις» της Σκυθίας όπου ο Ορέστης και ο Πυλάδης προσορμίζονται προκειμένου να πάρουν το ξόανο της θεάς Άρτεμης και να το μεταφέρουν στην Αττική. Αλλά οι δύο ήρωες συλλαμβάνονται από βαρβάρους ως σύμφωνα με δικούς τους νόμους ιερόσυλοι καθώς ο βασιλιάς της Ταυρίδας, Θόας, μισούσε τους ξένους και τους Έλληνες. Προτού λοιπόν θανατωθούν ως θυσία προς τη θεά Άρτεμις, οδηγούνται για εξαγνισμό, στο ναό της θεά, από την ιέρεια του ναού. Όμως ιέρεια του Ναού της Θεάς τυγχάνει να είναι η αδελφή του Ορέστη η Ιφιγένεια με την οποία αναγνωρίζονται. Έτσι με τέχνασμα αυτής οι ήρωες και μαζί τους η Ιφιγένεια καταφέρνουν με την βοήθεια της Θεάς Αθηνάς να αποδράσουν αποκομίζοντας και το ιερό ξόανο της Θεάς.

Πηγή:

Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο

**** Ο Σοφοκλής στην τραγωδία του «Χρύσης» που έχει χαθεί, αναφέρει και ένα περιστατικό που τους συνέβη στην επιστροφή τους. Οι τρεις φυγάδες έφτασαν στην πόλη Σμίνθιο. Εκεί ιερέας του Απόλλωνα ήταν ο Χρύσης, που είχε μαζί του τον εγγονό του από την κόρη του Χρυσηίδα με τον Αγαμέμνονα. Ο εγγονός του Χρύση λεγόταν κι αυτός Χρύσης. Ο νεαρός Χρύσης συνέλαβε τους φυγάδες και ετοιμαζόταν να τους παραδώσει στο βασιλιά της Ταυρίδας που τους καταδίωκε.

Ο παππούς του του αποκάλυψε τότε το μυστικό της γέννησής του και ο νεαρός Χρύσης ακολούθησε τα αδέρφια του στις Μυκήνες. Άλλη παραλλαγή αναφέρει την Ιφιγένεια κόρη της Χρυσηίδας και του Αγαμέμνονα ή του Θησέα και της Ελένης ή ότι παντρεύτηκε τον Αχιλλέα.

***** Ο Στασίνος ήταν Κύπριος επικός ποιητής του 8ου αι. π.Χ., δηλαδή σχεδόν σύγχρονος του Ομήρου. Τα κύπρια έπη, που αποδίδονται σ’ αυτόν, αποτελούνταν από έντεκα βιβλία και κάλυπταν τα γεγονότα από την αρπαγή της Ελένης από τον Πάρη μέχρι και τον θυμό του Αχιλλέα (την μήνιν του Αχιλλέως, που είναι η αρχή της Ιλιάδας).




  • Οδυσσέας Κουμαδωράκης, « Άργος το πολυδίψιον » Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος, 2007.

Clytemnestra hesitates before killing the sleeping Agamemnon. On the left, Aegisthus urges her on.


Felice Torelli

The Sacrifice Of Iphigenia

Lastman, Pieter Pietersz, 1614 Άμστερνταμ, Rijksmuseum, Amsterdam/Ο Ορέστης και ο Πυλάδης διαφωνούν μπροστά στο βωμό.

Πηγή:

Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο

Ο Νίκανδρος δίνει μια παραλλαγή του μύθου της, την οποία γνωρίζουμε από τον Αντωνίνο Λιβεράλι. Σε αυτή την εκδοχή η Ιφιγένεια είναι κόρη του Θησέα και της Ελένης, την οποία ο Αγαμέμνονας -τη θεωρεί κόρη του- θυσιάζει για να αποπλεύσουν τα πλοία από την Αυλίδα, όπως το προφήτεψαν οι μάντεις.

Την ώρα της θυσίας, και ενώ όλοι είχαν στρέψει αλλού το πρόσωπό τους, η Άρτεμη αντικατέστησε την Ιφιγένεια όχι με ελάφι, όπως είναι η πιο γνωστή εκδοχή, αλλά με νεαρό ταύρο, και την κόρη την έφερε στον Εύξεινο πόντο, στον βασιλιά Θόαντα, τον γιο του Βαρυσθένη. Και τους νομάδες της περιοχής τους ονόμασε Ταύρους από τον ταύρο που αντικατέστησε την Ιφιγένεια στη θυσία και την Ιφιγένεια την έκανε ιέρεια της Άρτεμης Ταυροπόλου.
Αργότερα εγκατέστησε την ιέρειά της στο νησί Λεύκη και τη μεταμόρφωσε, την έκανε αγέραστη και αθάνατη θεά, τη μετονόμασε σε Ορσιλοχία, ένα όνομα που τη συνδέει με τον τοκετό, και την έκανε σύντροφο του Αχιλλέα.
Με αυτή την εκδοχή αιτιολογούνται τοπωνύμια (Ταυρίδα, Ταυρική χώρα) και ονομασίες (Ταύροι, Ταυροπόλος).
Σχολιαστής αναφέρει ότι η Ιφιγένεια θυσιάστηκε στη Βραυρώνα και όχι στην Αυλίδα και ότι το ζώο με το οποίο αντικαταστάθηκε ήταν αρκούδα.
Πηγή
Iphigenia (left) led to the altar for sacrifice. Attic white ground Lekythos. 500/490 BC). Attributed to the Douris Painter. Museo archeologico regionale di Palermo, NI 1886.
Photo: Giovanni Dall'Orto.

Κυριακή, 4 Ιουνίου 2017

Πανδώρα

Pandora Vase

Pandora Vase
Η Πανδώρα (παν + δώρα) είναι αρχετυπική μορφή της ελληνικής
μυθολογίας, όπου αναφέρεται ως η πρώτη θνητή γυναίκα, αιτία όλων των δεινών κατά τον Ησίοδο και αντίστοιχη της βιβλικής Εύας. Ο μύθος της Πανδώρας, όχι τόσο ως αρχετυπικής μορφής, μητέρας όλων των γυναικών, αλλά ως αιτίας όλων των παθών, λόγω της περιέργειάς της, έχει κάνει το γύρο του κόσμου. Συγκεκριμένα, από ανοησία, περιέργεια ή σκόπιμα, η Πανδώρα σύμφωνα με το μύθο αποδέσμευσε και σκόρπισε στην ανθρωπότητα όλα τα δεινά και τις ασθένειες που ήταν κρυμμένες σε ένα πιθάρι — το οποίο κατά λάθος καθιερώθηκε να αναφέρεται ως «κουτί».
Η αρνητική στάση του Ησίοδου και ο μισογυνισμός που εκδηλώνεται στα σχετικά κείμενά του (με την Πανδώρα πιθανόν ως αφορμή) αποδίδεται από ορισμένους ερευνητές και σε κατάλοιπα της μεταβατικής εποχής, από τη μητριαρχία στην πατριαρχία χωρίς φυσικά να αποκλείονται και άλλες λογικές ερμηνείες.

Το όνομα Πανδώρα

Οι επωνυμίες Πανδώρα και Ανησιδώρα (αυτή που φέρνει δώρα) αναφέρονται και στη Δήμητρα, τη θεά της Γης, που λατρευόταν ως «πανδώρα», αφού από αυτή τρεφόταν η ανθρωπότητα, όμως πρόκειται για θετικές επωνυμίες της θεάς και δεν έχουν καμία σχέση με το κύριο όνομα Πανδώρα, δηλαδή το μυθολογικό πρόσωπο.
Σύμφωνα με τον Ησίοδο το όνομά της σήμαινε εκείνη που είναι προικισμένη με όλα τα δώρα από τους θεούς, εκείνην που έχει όλα τα χαρίσματα. Μεταγενέστερα θεωρήθηκε ότι ήταν και εκείνη από την οποία εκπορεύονταν όλα τα δώρα προς τους ανθρώπους, καλά και κακά.
Περιγραφή του Μύθου
Μετά από την κλοπή της Ιερής Φωτιάς από τον Προμηθέα, η ζωή πάνω στη γη έγινε πιο ευτυχισμένη γιατί ο Τιτάνας Προμηθέας έμαθε στους ανθρώπους διάφορες τέχνες και τους χάρισε κάθε λογής γνώσεις. Ο Δίας τιμώρησε σκληρά όχι μόνο τον κλέφτη αλλά και τον κλεπταποδόχο δηλαδή το ανθρώπινο γένος.
Για το σκοπό αυτό πρόσταξε τον Ήφαιστο να πλάσει με χώμα και νερό ένα ανθρώπινο ομοίωμα γυναίκας στο οποίο έδωσε ζωή, γλυκιά φωνή και ταυτόχρονα ομορφιά παρόμοια με τις αθάνατες θεές. Κατόπιν την παρέδωσε στους θεούς του Ολύμπου οι οποίοι την στόλισαν με όλα τα χαρίσματά τους, δίνοντάς της ο καθένας από ένα θεϊκό δώρο, εξ’ ου και η προέλευση του ονόματός της ‘Πανδώρα’ (Παν+ δώρα).

Όταν πια ήταν έτοιμη, ο Δίας της έδωσε ένα κουτί(πιθάρι), όπου περιείχε τα γαμήλια δώρα του και πρόσταξε τον Ερμή να την πάει στον Προμηθέα, προσφέροντάς την για σύζυγό του, ο οποίος όντας πανέξυπνος υποπτεύθηκε την παγίδα και αρνήθηκε. Τότε ο Ερμής, σύμφωνα με τις οδηγίες του Δία, την πρόσφερε στον άμυαλο αδελφό του, Επιμηθέα, που θαμπώθηκε από την ομορφιά της Πανδώρας και τη δέχθηκε παρά τις επίμονες συμβουλές του αδελφού του Προμηθέα να μη δεχθεί ποτέ δώρα σταλμένα από το Δία.

Ο Επιμηθέας λοιπόν δεν τον άκουσε.. η Πανδώρα τον μάγεψε με την ομορφιά της και στο τέλος την παντρεύτηκε. Δεν άργησε όμως να μάθει πόσα δεινά κουβάλησε μαζί της για τους ανθρώπους. Κανένας δεν ήξερε τι υπήρχε μέσα στο κουτί(πιθάρι) και κανένας δεν τολμούσε να το ξεσκεπάσει. Εκείνος περίεργος να δει τα δώρα του Δία σήκωσε το βαρύ καπάκι και πλήθος συμφορών αγνώστων μέχρι τότε στους ανθρώπους, πόνοι, οδύνες, θάνατος ξεχύθηκαν πάνω στη γη. Μόνο η Ελπίδα είχε απομείνει στον πάτο του πιθαριού!
Ο Μύθος της Πανδώρας ίδιος στον κεντρικό του άξονα σώζεται σε διάφορες εκδοχές (Ησιόδου, Αισώπου, Αισχύλου), όπως επίσης συναντάται και σε όλους τους Ανατολικούς λαούς. Σαφέστατη είναι η ομοιότητά σε μια παραλλαγή του, πιθανότατα η παλαιότερη όλων, σύμφωνα με την οποία ο Δίας γέμισε πραγματικά δώρα στο κουτί δίνοντας όμως την εντολή να μην ανοιχτεί ποτέ.
Περίεργη καθώς ήταν η Πανδώρα το άνοιξε με αποτέλεσμα όλα τα καλά που περιείχε, όλα τα αγαθά που ο Δίας είχε χαρίσει στους ανθρώπους, με εξαίρεση την Ελπίδα, πέταξαν πάλι προς τον ουρανό και προς τους Αθάνατους Θεούς.

ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ

Όταν ο Δίας έμαθε ότι οι άνθρωποι κατάφεραν να πάρουν τη φωτιά, με τη βοήθεια του Προμηθέα, αποφάσισε να τους τιμωρήσει. Και να τί σκέφτηκε. Είπε στον Ήφαιστο που ήταν ο σιδηρουργός των θεών, να φτιάξει μια πολύ όμορφη γυναίκα. Ήφαιστος έβαλε όλη του την τέχνη κι έφτιαξε μια γυναίκα με θεϊκή ομορφιά. Ο Δίας της έδωσε τη ζωή και οι άλλοι θεοί της πρόσφεραν ο καθένας και από ένα δώρο, από ένα χάρισμα. Γι’ αυτό και την ονόμασαν Πανδώρα. Δηλαδή, είχε πάνω της όλα τα δώρα.
ΠανδώραΚαι τώρα, της είπε ο Δίας, πήγαινε να ζήσεις με τους ανθρώπους. Πάρε μαζί σου κι αυτό το κουτί. Πρόσεχε όμως να μην το ανοίξεις. Αυτή τη συμβουλή σου δίνω για το καλό σου και για το καλό των ανθρώπων. Πήγαινε να παρουσιαστείς στον Επιμηθέα, που είναι ο βασιλιάς των ανθρώπων και να του πεις ότι είσαι δώρο των Θεών.

Ξεκίνησε η Πανδώρα, λοιπόν και πήγε να βρει τον Προμηθέα. Ο Επιμηθέας όταν είδε την Πανδώρα την αγάπησε και την παντρεύτηκε αμέσως. Ξέχασε ότι ο Προμηθέας τον είχε συμβουλέψει να μη δεχτεί κανένα δώρο των θεών.
Μια μέρα, ο Επιμηθέας, είδε το κλειστό κουτί που είχε φέρει η Πανδώρα και τη ρώτησε τί ήταν.
Αυτό το κουτί μου το χάρισε ο Δίας, του απάντησε εκείνη, αλλά με συμβούλεψε να μην το ανοίξω για το καλό το δικό μου και των ανθρώπων.
Τότε... μην το ανοίξεις, τη συμβούλεψε ο Επιμηθέας.
Η Πανδώρα, όμως, άρχισε να βασανίζεται από την περιέργεια και να αναρωτιέται τί μπορεί να έκρυβε μέσα του αυτό το κουτί. Μήπως είχε κάποιο πολύτιμο δώρο το Δία; Και για ποιο λόγο δεν την άφηνε να το ανοίξει;

Η Πανδώρα είχε πάρει πολλά από τα χαρίσματα των θεών, μα είχε κι ένα ελάττωμα, που της είχε δώσει ο Ερμής. Την περιέργεια. Έτσι, μια μέρα που έλειπε ο Επιιμηθέας, αποφάσισε να ανοίξει αυτό το παράξενο κουτί για να δει, επιτέλους τί είχε μέσα.
Και το άνοιξε, ξεχνώντας τη συμβουλή του Δία...
Μέσα σε αυτό το κουτί, ο πατέρας των θεών, είχε κλεισμένα πολλά βάσανα, πολλούς καημούς, αρρώστιες, ελαττώματα, δάκρυα και πόνους..... Κι όλα αυτά, με το άνοιγμα του κουτιού, πετάχτηκαν, ξεχύθηκαν και πήγαν να ζήσουν μαζί με τους ανθρώπους. Έτσι, από την ημέρα εκείνη, οι άνθρωποι θα ζούσαν συντροφιά με τα βάσανα, με τους καημούς, με τις αρρώστιες και με τους πόνους. Ο Δίας είχε πάρει την εκδίκησή του......
Όμως μέσα στο κουτί είχε κλείσει και κάτι καλό. Είχε κλείσει την ελπίδα. Και οι άνθρωποι όσο κι αν υποφέρουν, ελπίζουν πάντα πως θα έρθουν καλύτερες μέρες. Η ελπίδα τους ομορφαίνει τη ζωή και τους δίνει θάρρος να ξεπερνούν όλες τις δυσκολίες.
Το κουτί της Πανδώρας.
Ελληνική Μυθολογία Τόμος Α΄ Εκδόσεις ΣΤΡΑΤΙΚΗ

Pandora by Walter Crane

Pandora by Walter Crane

Title:
Pandora
Artist:
Thomas Benjamin Kennington

John William Waterhouse: Pandora - 1896

Πηγές πληροφοριών 

http://learn-era.gr/moodle/mod/lesson/view.php?id=2126&pageid=1771

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...